Kripto Sözlük

Kripto Para Akıllı Sözleşme Nedir?

Abone Ol 

Önsöz

Akıllı sözleşmeler“, Blockchain veya dağıtılmış defter teknolojisi kullanılarak oluşturulan birçok platform ve uygulamanın kritik bir bileşenidir. Makalenin devamında, akıllı sözleşmelerin arka planını ve işlevlerini ana hatlarıyla açıklayacağız. “Akıllı kontrat” veya İngilizce karşılığı ile “Smart contracts” olarak bilinen bu protokol bir sözleşmenin tamamını veya bir kısmını otomatik olarak yürüten ve Blockchain tabanlı bir platformda depolanan bilgisayar kodunu tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Aşağıda daha ayrıntılı olarak tartışıldığı gibi, kod; taraflar arasındaki anlaşmanın yegane tezahürü olabilir veya geleneksel metin tabanlı bir sözleşmeyi tamamlayabilir.

Akıllı Kontrat Nedir?

Bu yazıda sadece “Akıllı sözleşme nedir?” ve “Akıllı sözleşme nasıl çalışır?” sorularına yanıt vererek kısa bir bir makale oluşturmak istemiyoruz, bu konu hakkında kapsamlı bir bilgi sahibi olmanız için ve bu bilgilerin uzun vadede işinize yaraması için gereken özeni göstereceğiz. Bunun için, akıllı kontratın ne olduğunu okumanız ve hatırlamanız gereken üç önemli noktayı vurguladık :

Akıllı Kontrat Nedir?

Akıllı sözleşme, 
iki kişi arasında bilgisayar kodu biçiminde yapılan bir anlaşmadır . 
Blockchain ile çalışırlar, bu nedenle herkese açık bir veri tabanında saklanırlar ve hiçbir şekilde değiştirilemezler.

Akıllı Kontrat Nasıl Çalışır?

Akıllı bir sözleşmede gerçekleşen 
işlemler Blockchain’e işlenir, bu da üçüncü bir taraf olmadan otomatik olarak gönderilebilecekleri anlamına gelir. 
Bu, güvene dayalı olmayan sağlam algoritma anlamına gelir!

Akıllı Kontratlar Güvenli mi?

İşlemler yalnızca 
sözleşmedeki koşullar karşılandığında gerçekleşir – herhangi bir üçüncü tarafa (Noter, Avukat vb. arabulucular) ihtiyaç yoktur, bu nedenle güven ile ilgili herhangi bir sorun yoktur.

Akıllı Sözleşmeler Nasıl Çalışır?

Ev veya arsa gibi bir taşınmanızı satmak istediğinizi düşünün. Satan ve satın alan tarafların herhangi bir şekilde hak kaybına uğramaması için satış işlemini noter ve avukat huzurunda bir sürü evrakla tescillemeniz gerekiyor. Bu yüzden taşınmazlarınızı satarken, onlarca resmi evraklarla uğraşacak, mülkün adil ve karlı bir şekilde pazarlamasını yapacak ve görüşmeler başlayınca aracı olarak devreye girecek bir emlakçıyla anlaşmak zorundasınız. Başarılı bir uzlaşmadan sonra satıcı ve alıcının temsilcileri satılan taşınmazın belli bir yüzdesi komisyon alırlar. Bu her iki taraf içinde ciddi bir kayıp demektir.

Akıllı kontratlar böyle durumlarda devreye girip bütün sektörü yeniden şekillendirerek bu süreci herkes için bir yük olmaktan çıkarabilir. Akıllı sözleşmelerin önemli başka bir avantajı da güvene dayalı anlaşmaları ortadan kaldırmasıdır. Akıllı sözleşmeler, yazılım dili ile ‘if-else‘ (‘eğer-ise’) şartlarıyla çalışır, yani evin sahipliği ancak ve ancak anlaşılan miktardaki para sisteme gönderildikten sonra alıcıya geçer, aksi mümkün değildir. Bu işlemler yüzlerce insan tarafından kontrol edilerek doğrulandığı için taraflar herhangi bir hak kaybına uğramadan hatasız bir şekilde satışlar gerçekleşir.

Taraflar arasında güvene dayalı bir anlaşma olmayacağı için, aracıya da gerek yoktur. Emlak şirketlerinin sunduğu tüm hizmetler, bir akıllı sözleşmeye önden tanımlanabilir. Bu sayede hem alıcıya hem de satıcıya ciddi tasarruflar sağlanabilir. 

Akıllı Sözleşme Örneği

Ömer’in Abdullah’ın evini satın almak istediğini düşünün. Bu anlaşma, akıllı bir sözleşme kullanılarak Ethereum Blockchain’i üzerinde oluşturulmuştur ve bu akıllı kontrat Ömer ile Abdullah arasındaki anlaşmayı içerir.

En basit ifadeyle anlaşma şöyle görünecektir: “Ömer, Abdullah’a 40 Ether öderiseAbdullah’ın evinin sahipliğini alsın.”

Akıllı kontratlar bir kez yürürlüğe girdikten sonra artık değiştirilemez.

Bu veya benzeri senaryolarda akıllı kontratlar kullanılmazsa, Ömer ve Abdullah; banka, bir avukat ve bir emlakçı dahil üçüncü taraf kişi ve şirketlere komisyon ödemek zorunda kalacaktır.

Akıllı Sözleşmelerin Avantajları Nelerdir?

Bu çalışma prensibi harika değil mi? Artık komisyon yok. Bir avukatın ve komisyoncunun anlaşmayı işleme koymasını bekleme için zaman kaybına uğramak yok. Bu, akıllı sözleşmelerin nasıl kullanılabileceğine dair birçok örnekten sadece biridir.

Akıllı kontratlar, sözleşmenin koşulları karşılandığında otomatik olarak yürütülür. Bu, banka, komisyoncu veya hükümet gibi üçüncü bir tarafa ihtiyaç olmadığı anlamına gelir.

Daha önce de belirtildiği gibi, teşekkür etmemiz gereken yapı Blok zinciridir. Blockchain teknolojisi sayesinde, akıllı kontratları ademi merkeziyetçi hale getirebiliriz. Böylece adil, tarafsız olurlar ve güvene dayalı olmazlar.

Blok zinciri, birçok farklı kişiye ait olan birçok bilgisayar ( ‘Node, Düğüm’ olarak da adlandırılır) tarafından çalıştırılan ve paylaşılan bir veri tabanıdır. Bu nedenle, tek bir kişi veya şirketin kontrolü söz konusu değildir. Buna da ademi merkeziyetçi, merkeziyetsiz uygulama veya İngilizcesi ile Decentralized Application denir.

Bu, onu hacklemenin neredeyse imkansız olduğu anlamına geliyor -hacker, blockchain’e veya üzerinde çalışan akıllı sözleşmelere saldırmak ve değiştirmek istiyorsa, düğümlerin yarısından fazlasını hacklemesi gerekecek (bu saldırı %51 saldırısı olarak da bilinir). Bu nedenle, akıllı kontratlar, kimsenin müdahale etmesine gerek kalmadan güvenli ve otomatik olarak çalışabilir!

ethereum_akilli_kontrat_akilli_sozlesme_nedir
Ethereum Akıllı Kontrat (Smart Contract)

Akıllı Sözleşmelerin Kullanım Alanları

Daha önce de belirttiğimiz gibi ev satışı, akıllı sözleşmelerin kullanılabileceği tek senaryo değil. Akıllı kontratlar herhangi bir işlem türü için kullanılabilir -finansal olması gerekmez.

Akıllı sözleşmeleri kullanmak için olasılıklar sonsuzdur. Halihazırda finansal ticaret ve hizmetler, sigorta, kredi yetkilendirmesi, yasal süreçler ve hatta kitle fonlaması anlaşmaları (ICO‘lar) için kullanılıyorlar. Akıllı sözleşmelerin halihazırda belirli sektörlere nasıl fayda sağladığına ve gelecekte diğer sektörlere nasıl fayda sağlayacağına bakalım…

Sigorta Şirketleri

İki sigorta şirketi, Malta’daki Atlas Sigorta ve Fransa’daki Axa Sigorta, 2017’de akıllı kontratları test etti. Uçuşlarının gecikmesi durumunda havayolu müşterilerine tazminat sağlayan prototipleri vardı. Bir örnek olarak açıklayalım:

Ömer, İstanbul’dan Londra’ya uçmak üzere. Axa Sigorta akıllı kontratına 5 dolar değerinde kripto para gönderiyor ve uçuş bilgilerini veriyor. Axa ise, akıllı sözleşmeye 95 dolar gönderiyor. Yani, akıllı sözleşmede 100 dolar var.

Eğer Ömer’in uçuşu zamanında gerçekleşirse, Axa’ya akıllı sözleşmeden 100 dolar gönderilir. Ancak uçak gecikirse akıllı sözleşmeden Ömer’e 100 dolar gönderilir. Her şey otomatik ve herhangi bir üçüncü tarafın güvenini gerektirmez.

Akıllı Kontratlar, çok fazla zaman ve para tasarrufu sağlar. Bu aynı zamanda Ömer’in, uçuşunun gecikmesi durumunda Axa’nın kendisine kararlaştırılan tutarı ödeyeceğine güvenmek zorunda olmadığı anlamına gelir -uçak gecikirse akıllı sözleşmenin anında tazminatını (100 $) göndereceğini bilir.

Hükümetler

Hükümetler için, blockchain ağı üzerinde çalışan akıllı sözleşmeleri kullanarak, oylama ve seçim sistemlerini çok daha güvenli hale getirebilir.

Bu sistemler, oyları sahtekarlıktan korumak için akıllı kontratlar ve blok zinciri teknolojisini kullanır. Oylama işlemi Blockchain’e yazıldığında değiştirilemez. Oylama bittiğinde; akıllı sözleşme, oylamayı kazanan tarafı temsil eden bir adrese jeton gönderecek, buna alternatif seçenekler de var tabii ki.

Bu şekilde, Blockchain teknolojisi kullanılarak yapılan oylama ve seçimler her zaman adildir ve müdahale edilmesi imkansızdır.

Şirket Yönetimi

İşletmeler akıllı sözleşmelerden büyük ölçüde yararlanabilir. Çalışanlara maaş bordrolarını yürütmeleri için ödeme yapmak yerine akıllı kontratlar kullanabilirler.

Bu, çalışanlara her zaman zamanında ödeme yapılacağı ve asla eksik maaş almayacakları anlamına gelir. Bu işletmeler için oldukça faydalı bir uygulamadır, çünkü hepsi otomatiktir ve onlara çok fazla zaman ve para kazandırır!

Sonuç

Verdiğimiz örneklerden, akıllı sözleşmelerin zaten aracıların yerini almaya başladığını görebilirsiniz . Bunun gelecekteki uygulamalar için sahip olduğu potansiyeli de gördük – Ömer ve Abdullah’ın ev satışında olduğu gibi. Bir emlakçıya, avukata veya bankaya ihtiyaçları olmayacak artık.

Yani, akıllı sözleşmeler amacını yerine getirirse, belki bir gün aracısız bir dünyada ortaya çıkar.

O zaman ne olur?

Aracısız olmanın en iyi yanı, insanların fazladan ve boşuna komisyon ödememesidir. Sadece bu da değil, artık kimseye de güvenmemize gerek kalmayacak.

Yine de potansiyel bir dezavantaj var: insanlar işlerini kaybedebilir. Aracı, tıpkı sizin gibi gerçek bir kişidir. Neden birisi akıllı bir sözleşme kullanarak ücretsiz yapılabilecek bir işi yapması için bir çalışana ödeme yapsın? Yapmazlar öyle değil mi?

Elbette geleceğin ne getireceğini kimse bilmiyor. Yapabileceğimiz tek şey tahmin etmek ve olası tüm sonuçlara hazırlıklı olmak.

Gördüğünüz gibi, akıllı kontratlar dünyayı komisyonsuz daha iyi bir yer haline getirebilir. Bu olabilir dolandırıcılık azaltmakgecikmelerve komisyonların toplam maliyeti. Ancak teknolojiyi daha da ilerlettikçe belirli işlere olan ihtiyacı ortadan kaldırıyoruz. Artık bu kılavuzu okuduğunuza göre, altın soruyu yanıtlarken rahat olmalısınız: ‘ akıllı sözleşme nedir?

Bir akıllı kontrat oluşturmak istiyorsanız Solidity programlama dilini öğrenmeniz gerekecektir.

Değerlendirme: 4.5 / 5.

Muhammed Akan

Bir mühendis, bir teknoloji manyağı ve bir mükemmeliyet tutkunu. Teknoloji hayranlığının ideal kombinasyonu. Ben Muhammed Akan, iyi bir ülkede iyi bir eğitim aldım. 2016'nın son çeyreğinden 2020'nin Haziran ayına kadar Google Mühendisi olarak çalıştım. Bu unvan ile birçok devlet kurumuna web güvenlik semineri verdim. Şu an üniversite öğrencisi olarak eğitim hayatıma devam ediyorum. İlgimi çeken konular hakkında akademik düzeyde araştırma yapıyor, araştırdıklarımı okuyor, düşünüyor, yazıyor ve paylaşıyorum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu