Teknoloji

Sıfır Bilgi İspatı Nedir ve Blok Zinciri Nasıl Etkiler?

Banner Reklam

Bu yazıda sıfır bilgi kanıtı (zero knowledge proof) adı verilen bir kriptografik yöntemden bahsedeceğim. Sıfır bilgi kanıtı, bir tarafın (kanıtlayan) bir ifadenin geçerliliğini başka bir tarafa (doğrulayıcı) ifadenin doğruluğunun ötesinde herhangi bir ek bilgi ifşa etmeden kanıtlamasına izin veren bir yöntemdir. Bu yöntem, gizlilik ve güvenlik açısından birçok uygulama alanına sahiptir. Özellikle blokzincir teknolojisinde sıfır bilgi kanıtı, verilerin doğrulanmasını sağlarken aynı zamanda gizli kalmasını da mümkün kılar. Bu yazıda, sıfır bilgi kanıtının nasıl çalıştığını, bir örnekle açıklamaya çalışacağım ve blokzincirde nasıl kullanıldığını anlatacağım.

Sıfır Bilgi İspatı Nedir?

Sıfır bilgi ispatının temel mantığı, bir şeyi bilmekle onu göstermek arasındaki farktır. Örneğin, bir şifreyi bilmek, onu başkasına söylemek zorunda olmadığınız anlamına gelir. Ancak, şifreyi bildiğinizi başkasına ispat etmek isterseniz, nasıl yaparsınız? Şifreyi söylemek hem gizliliğinizi hem de güvenliğinizi tehlikeye atabilir. Peki ya şifreyi söylemeden bildiğinizi kanıtlamanın bir yolu olsaydı? İşte sıfır bilgi ispatı bunu yapmanızı sağlar.

Sıfır bilgi ispatının üç temel özelliği vardır:

  • Tamlık: Eğer ifade doğruysa, dürüst bir kanıtlayıcı, dürüst bir doğrulayıcıyı ikna edebilir.
  • Doğruluk: Eğer ifade yanlışsa, dürüst olmayan bir kanıtlayıcı, dürüst bir doğrulayıcıyı ikna edemez.
  • Sır Vermemek: Eğer ifade doğruysa, doğrulayıcı, ispattan, ifadenin doğru olması dışında hiçbir şey öğrenemez.

Bu özellikler sayesinde, sıfır bilgi ispatında hem kanıtlayıcı hem de doğrulayıcı güvenli ve gizli kalabilir.

Sıfır Bilgi İspatı Örneği

Sıfır bilgi ispatının nasıl çalıştığını anlamak için basit bir örnek verelim. Bu örnekte Ali Baba mağarasını kullanacağız. Ali Baba mağarasının girişinde iki yol vardır: A ve B. Bu yolların sonunda ise sihirli bir kapı vardır. Bu kapının açılması için belirli bir şifre gereklidir. Şimdi bu örnekte iki karakterimiz var: Peggy ve Victor. Peggy, sihirli kapının şifresini biliyor ama Victor’a söylemek istemiyor. Victor ise Peggy’nin gerçekten şifreyi bildiğinden emin olmak istiyor. Bu durumda nasıl bir sıfır bilgi ispat protokolü uygulanabilir?

Protokol şöyle işler:

  • Peggy mağaraya girer ve rastgele A veya B yolunu seçer. Victor ise dışarıda bekler.
  • Victor mağaranın girişine gelir ve Peggy’den hangi yoldan çıkmasını istediğini söyler.
  • Peggy sihirli kapının şifresini kullanarak istenen yoldan çıkabilir. Eğer A yolunu seçmişse ve Victor B yolunu isterse, Peggy sihirli kapının arkasından geçerek B yoluna ulaşabilir. Eğer B yolunu seçmişse ve Victor A yolunu isterse, aynı şekilde sihirli kapının arkasından geçerek A yoluna ulaşabilir.
  • Victor, Peggy’nin istediği yoldan çıktığını görür ve şifreyi bildiğine dair bir kanıt elde eder.

Bu protokolü birkaç kez tekrarlayarak, Victor’un Peggy’nin şifreyi bildiğine dair güveni artar. Ancak, Victor bu protokol sırasında şifreyi öğrenemez. Çünkü Peggy’nin hangi yolu seçtiğini bilmediği için, sihirli kapının arkasından geçip geçmediğini anlayamaz. Ayrıca, Victor’un seçtiği yol da rastgele olduğu için, Peggy’nin şifreyi tahmin etmesi de mümkün değildir. Bu şekilde, sıfır bilgi ispatının üç özelliği de sağlanmış olur.

Blokzincirinde Sıfır Bilgi İspatı Nasıl Kullanılır?

Blokzincir teknolojisi, verilerin dağıtık ve şeffaf bir şekilde saklanmasını ve işlenmesini sağlar. Bu sayede, verilerin doğruluğu ve bütünlüğü korunur. Ancak, bu durum aynı zamanda verilerin gizliliği ve mahremiyeti açısından bazı sorunlar da yaratır. Örneğin, bir blokzincir ağına katılmak için belirli bir koşulu sağladığınızı kanıtlamanız gerekebilir. Bu koşul, belirli bir miktarda para sahibi olmak, belirli bir kimliğe sahip olmak veya belirli bir işlem yapmış olmak gibi olabilir. Bu durumda, koşulu sağladığınızı kanıtlamak için verilerinizi blokzincire yazmanız gerekir. Ancak, bu da verilerinizin herkes tarafından görülebilmesi anlamına gelir.

Sıfır bilgi ispatı ise bu sorunu çözmek için kullanılabilir. Sıfır bilgi ispatı sayesinde, blokzincire katılım koşulunu sağladığınızı kanıtlayabilirsiniz, ancak bunun için verilerinizi açıklamanız gerekmez. Sadece verilerinizden türetilen bir kanıt sunmanız yeterlidir. Bu kanıt, blokzincir ağındaki diğer katılımcılar tarafından doğrulanabilir, ancak verileriniz hakkında herhangi bir bilgi vermez.

Blokzincirde sıfır bilgi ispatının kullanım alanlarından bazıları şunlardır:

  • Gizlilik odaklı kripto paralar: Sıfır bilgi ispatı kullanan kripto paralar, işlemlerin gizliliğini ve anonimliğini sağlar. Örneğin, Zcash ve Monero gibi kripto paralar, işlem gönderenin, alanın ve miktarın gizli kalmasını sağlar. Bu sayede, işlemlerin izlenmesi veya analiz edilmesi engellenir.
  • Akıllı sözleşmeler: Sıfır bilgi ispatı kullanan akıllı sözleşmeler, akıllı sözleşmenin çalışmasını tetiklemek için gerekli olan verileri gizli tutar. Örneğin, bir kimlik doğrulama akıllı sözleşmesi, kullanıcının kimliğini sadece sıfır bilgi ispatına dayanarak doğrulayabilir. Bu sayede, kullanıcının kimlik bilgileri akıllı sözleşme ile paylaşılmaz.
  • Ölçeklenebilirlik: Sıfır bilgi ispatları aynı zamanda blokzincirin ölçeklenebilirliğine de katkıda bulunur. Örneğin, zk-SNARKS adlı bir sıfır bilgi ispat uygulaması, blokzincirdeki işlemlerin doğrulanmasını hızlandırır ve verimliliği artırır. Bu sayede, blokzincir ağı daha fazla işlem kapasitesine sahip olur.

Sıfır bilgi ispatının blokzincirdeki bu ve benzeri uygulamaları, hem teknolojinin hem de toplumun yararına olacak şekilde geliştirilmeye devam etmektedir. Siz de bu konu hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz, [bu makaleyi] okuyabilirsiniz.

Banner Reklam

Muhammed AKAN

Bir mühendis, bir teknoloji manyağı ve bir mükemmeliyet tutkunu. Teknoloji hayranlığının ideal kombinasyonu. Ben Muhammed Akan, iyi bir ülkede iyi bir eğitim aldım. 2016'nın son çeyreğinden 2020'nin Haziran ayına kadar Google Mühendisi olarak çalıştım. Bu unvan ile birçok devlet kurumuna web güvenlik semineri verdim. Şu an üniversite öğrencisi olarak eğitim hayatıma devam ediyorum. İlgimi çeken konular hakkında akademik düzeyde araştırma yapıyor, araştırdıklarımı okuyor, düşünüyor, yazıyor ve paylaşıyorum.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Çerez Bildirimi